درس خواندن در شب یا روز؟ بررسی علمی، مزایا و بهترین روش‌های مطالعه شبانه

بسیاری از دانش‌ آموزان ساعت‌ های زیادی را صرف درس خواندن می‌کنند اما نتیجه‌ ای که انتظار دارند به دست نمی‌آورند. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که چند ساعت پشت میز مطالعه بنشینید، اما بعد از مدتی متوجه شوید بخش زیادی از مطالب را فراموش کرده‌اید یا تمرکز کافی نداشته‌اید. در چنین شرایطی معمولاً این سوال مطرح می‌شود که مشکل از روش درس خواندن است یا از زمانی که برای مطالعه انتخاب کرده‌اید؟
واقعیت این است که زمان مطالعه می‌تواند تأثیر مستقیمی بر میزان یادگیری، تمرکز و ماندگاری مطالب در حافظه داشته باشد. بعضی دانش‌ آموزان در ساعات اولیه صبح بهترین عملکرد را دارند، در حالی که برخی دیگر شب‌ ها با تمرکز بیشتری درس می‌خوانند و مطالب را بهتر یاد می‌گیرند. اما آیا مطالعه در شب واقعاً مؤثرتر است؟ آیا درس خواندن تا دیر وقت می‌تواند باعث افت یادگیری شود؟ بهترین ساعت درس خواندن برای موفقیت در امتحانات و آزمون‌ های مهم چه زمانی است؟

اگر شما هم نمی‌دانید مطالعه در شب برایتان مفیدتر است یا در طول روز بازده بیشتری دارید، بهتر است قبل از تغییر برنامه درسی خود با اصول علمی انتخاب زمان مطالعه آشنا شوید. بسیاری از دانش‌ آموزان با وجود صرف ساعت‌ های زیاد برای درس خواندن، تنها به این دلیل که زمان مناسبی را انتخاب نکرده‌اند، نتیجه مطلوبی نمی‌گیرند. کارشناسان مرکز مشاوره و هدایت تحصیلی kab8 نیز معتقدند شناخت زمان اوج تمرکز و یادگیری هر فرد، یکی از عوامل مهم موفقیت تحصیلی است. با شناخت زمان مناسب مطالعه، می‌توانید بدون افزایش ساعت درس خواندن، بازده یادگیری خود را بیشتر کنید، مطالب را بهتر به خاطر بسپارید و با تمرکز بالا تری برای امتحانات و آزمون‌ های مهم آماده شوید.

وضعیت فعالیت مغز در ساعات مختلف روز و تأثیر آن بر یادگیری

بسیاری از دانش‌ آموزان تصور می‌کنند موفقیت در درس خواندن فقط به تعداد ساعات مطالعه بستگی دارد، اما واقعیت این است که زمان مطالعه نیز نقش مهمی در میزان یادگیری و ماندگاری مطالب در ذهن دارد. مغز انسان در تمام ساعات شبانه‌ روز عملکرد یکسانی ندارد و سطح تمرکز، هوشیاری و قدرت یادگیری در ساعات مختلف تغییر می‌کند. به همین دلیل شناخت نحوه فعالیت مغز می‌تواند به شما کمک کند تا زمان مناسب‌ تری برای مطالعه انتخاب کنید.

ساعت بیولوژیک بدن چیست؟

بدن انسان دارای یک ساعت داخلی طبیعی است که بسیاری از فعالیت‌ های روزانه مانند خواب، بیداری، ترشح هورمون‌ ها، میزان انرژی و سطح تمرکز را تنظیم می‌کند. این ساعت بیولوژیک تعیین می‌کند که در چه ساعاتی بیشترین آمادگی ذهنی را برای یادگیری دارید و چه زمان‌ هایی نیاز به استراحت بیشتری خواهید داشت.

ریتم شبانه‌ روزی (Circadian Rhythm)

ریتم شبانه‌ روزی یک چرخه طبیعی 24 ساعته در بدن است که بر کیفیت خواب، هوشیاری و عملکرد ذهنی تأثیر می‌گذارد. این چرخه تحت تأثیر نور محیط قرار دارد و باعث می‌شود مغز در برخی ساعات روز فعال‌ تر و در برخی ساعات دیگر کم‌ انرژی‌ تر باشد. به همین دلیل انتخاب زمان مطالعه باید با ریتم طبیعی بدن هماهنگ باشد.

عملکرد حافظه در صبح، ظهر و شب

تحقیقات نشان می‌دهد که در ساعات اولیه صبح، مغز برای یادگیری مفاهیم جدید و انجام فعالیت‌ های تحلیلی آمادگی بیشتری دارد. در ساعات ظهر معمولاً سطح انرژی کمی کاهش پیدا می‌کند و زمان مناسبی برای مرور مطالب و حل تمرین است. در ساعات شب نیز بسیاری از افراد به دلیل کاهش عوامل مزاحم و آرام‌ تر شدن محیط، تمرکز بیشتری برای مطالعه عمیق و حفظ مطالب پیدا می‌کنند.

تأثیر خواب بر تثبیت اطلاعات

یادگیری تنها هنگام مطالعه اتفاق نمی‌افتد؛ بخش مهمی از فرآیند یادگیری در زمان خواب انجام می‌شود. مغز در طول خواب اطلاعات دریافت‌ شده را پردازش و در حافظه بلند مدت ذخیره می‌کند. به همین دلیل دانش‌ آموزانی که خواب کافی و باکیفیت دارند، معمولاً مطالب را بهتر به خاطر می‌سپارند و عملکرد تحصیلی بهتری از خود نشان می‌دهند.

تفاوت افراد سحرخیز و شب‌ زنده‌ دار

همه افراد از نظر ساعت اوج تمرکز و انرژی شبیه یکدیگر نیستند. افراد سحرخیز معمولاً در ساعات ابتدایی روز بازده بیشتری دارند و یادگیری برای آن‌ ها آسان‌ تر است. در مقابل، افراد شب‌زنده‌دار در ساعات عصر و شب تمرکز بالا تری را تجربه می‌کنند. به همین دلیل نمی‌توان یک زمان مشخص را به عنوان بهترین زمان درس خواندن برای همه افراد معرفی کرد و هر دانش‌ آموز باید زمان طلایی مطالعه خود را پیدا کند.

بیشتر بخوانید: رفع خواب آلودگی هنگام مطالعه 

مزایای درس خواندن در شب

اگرچه بسیاری از افراد مطالعه در ساعات اولیه روز را توصیه می‌کنند، اما نمی‌توان مزایای درس خواندن در شب را نادیده گرفت. برخی دانش‌ آموزان در ساعات شب تمرکز بیشتری دارند و مطالب را با کیفیت بهتری یاد می‌گیرند. دلیل این موضوع به شرایط محیطی، ویژگی‌ های شخصیتی و ساعت بیولوژیک بدن افراد مربوط می‌شود.

کاهش سروصدا و عوامل مزاحم

در ساعات شب معمولاً رفت‌ و آمد ها کمتر می‌شود و محیط خانه آرام‌ تر است. این شرایط باعث می‌شود دانش‌ آموز بدون مزاحمت‌ های مداوم، زمان بیشتری را با تمرکز روی درس سپری کند.

افزایش تمرکز در محیط آرام

سکوت شب به مغز کمک می‌کند انرژی کمتری برای پردازش محرک‌ های محیطی صرف کند. به همین دلیل بسیاری از دانش‌ آموزان احساس می‌کنند در ساعات شب می‌توانند عمیق‌ تر روی مطالب درسی تمرکز کنند.

دسترسی کمتر به شبکه‌ های اجتماعی و تماس‌ ها

در ساعات پایانی شب معمولاً حجم پیام‌ ها، تماس‌ ها و فعالیت‌ های آنلاین کاهش پیدا می‌کند. این موضوع احتمال حواس‌ پرتی را کمتر کرده و شرایط مناسب‌ تری برای مطالعه فراهم می‌کند.

مناسب برای مرور مطالب حفظی

بسیاری از دانش‌ آموزان ترجیح می‌دهند دروس حفظی مانند ادبیات، علوم، مطالعات اجتماعی یا لغات زبان را شب‌ ها مرور کنند. نزدیکی زمان مطالعه به خواب می‌تواند به تثبیت بهتر برخی اطلاعات در حافظه کمک کند.

فرصت برنامه‌ریزی برای روز بعد

شب زمان مناسبی برای ارزیابی عملکرد روزانه و تنظیم برنامه فردا است. دانش‌ آموز می‌تواند نقاط ضعف خود را شناسایی کرده و با برنامه‌ ریزی دقیق‌ تر، زمان مطالعه روز بعد را مدیریت کند.

•  آرامش بیشتر محیط باعث می‌شود تمرکز دانش‌ آموز روی مطالب درسی افزایش پیدا کند.
•  تمرکز عمیق‌تر در ساعات شب برای یادگیری مباحث مفهومی و انجام فعالیت‌ های فکری مفید است.
• کاهش رفت‌ و آمد و حواس‌ پرتی به دانش‌ آموز کمک می‌کند زمان مطالعه مؤثر تری داشته باشد.
• افراد شب‌ زنده‌ دار معمولاً در ساعات پایانی روز بازده ذهنی بیشتری را تجربه می‌کنند.
• شب می‌تواند زمان مناسبی برای جمع‌ بندی، مرور و آماده شدن برای فعالیت‌ های درسی روز بعد باشد.

معایب مطالعه در شب و اشتباهاتی که باعث افت یادگیری می‌شوند

اگرچه درس خواندن در شب برای برخی دانش‌ آموزان مزایایی دارد، اما در صورت رعایت نکردن اصول صحیح مطالعه می‌تواند اثرات منفی بر یادگیری و عملکرد تحصیلی داشته باشد. کمبود خواب، خستگی ذهنی و کاهش تمرکز از مهم‌ ترین مشکلاتی هستند که در نتیجه مطالعه طولانی‌ مدت در ساعات پایانی شب ایجاد می‌شوند و می‌توانند بازده درس خواندن را کاهش دهند.

کاهش کیفیت خواب

یکی از رایج‌ ترین مشکلات مطالعه در ساعات پایانی شب، به هم خوردن نظم خواب است. زمانی که مغز برای مدت طولانی درگیر یادگیری و پردازش اطلاعات باشد، ممکن است به سختی وارد فاز استراحت شود و کیفیت خواب کاهش پیدا کند.

خستگی مغز در ساعات پایانی شب

مغز نیز مانند سایر بخش‌ های بدن پس از ساعت‌ ها فعالیت ذهنی دچار خستگی می‌شود. به همین دلیل مطالعه در زمان خستگی شدید معمولاً بازده کمتری دارد و یادگیری مطالب جدید را دشوارتر می‌کند.

افت تمرکز پس از نیمه‌ شب

بسیاری از دانش‌ آموزان تصور می‌کنند هرچه بیشتر بیدار بمانند، مطالب بیشتری یاد می‌گیرند؛ اما پس از نیمه‌ شب معمولاً سرعت پردازش اطلاعات و میزان تمرکز کاهش پیدا می‌کند و احتمال اشتباه در یادگیری افزایش می‌یابد.

کاهش حافظه بلند مدت در صورت کم‌خوابی

خواب نقش مهمی در انتقال اطلاعات از حافظه کوتاه‌ مدت به حافظه بلند مدت دارد. اگر دانش‌ آموز پس از مطالعه خواب کافی نداشته باشد، بخش قابل توجهی از مطالب آموخته‌ شده ممکن است به مرور زمان فراموش شود.

تأثیر منفی بر عملکرد مدرسه و آزمون

بیدار ماندن تا ساعات پایانی شب می‌تواند باعث خواب‌ آلودگی، کاهش انرژی و افت تمرکز در طول روز شود. این موضوع نه تنها بر عملکرد دانش‌ آموز در کلاس درس تأثیر می‌گذارد، بلکه ممکن است نتیجه آزمون‌ ها و امتحانات را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

عادت‌ های اشتباه هنگام مطالعه در شب

برای درس خواندن در روز و شب چه نکاتی را باید رعایت کنیم؟

صرف انتخاب زمان مناسب برای مطالعه کافی نیست؛ بلکه رعایت برخی اصول می‌تواند تأثیر زیادی بر کیفیت یادگیری و میزان تمرکز داشته باشد. فرقی نمی‌کند صبح درس بخوانید یا شب، اگر شرایط مطالعه استاندارد نباشد، بازده شما به شکل قابل توجهی کاهش پیدا خواهد کرد.

نکات مهم مطالعه در روز

• شروع مطالعه در ساعات اولیه صبح: ساعات ابتدایی روز معمولاً با بالا ترین سطح هوشیاری ذهن همراه است. شروع مطالعه در این بازه زمانی می‌تواند به درک بهتر مفاهیم جدید و افزایش تمرکز کمک کند.

• استفاده از نور طبیعی: نور طبیعی باعث کاهش خستگی چشم و افزایش سطح هوشیاری می‌شود. به همین دلیل توصیه می‌شود در صورت امکان، محل مطالعه در نزدیکی پنجره یا محیطی با نور کافی قرار داشته باشد.

• تقسیم مطالعه به بازه‌ های 45 تا 90 دقیقه: مطالعه طولانی و بدون وقفه باعث افت تمرکز می‌شود. بهتر است زمان مطالعه را به بخش‌ های کوتاه‌ تر تقسیم کرده و بین هر جلسه چند دقیقه استراحت در نظر بگیرید.

نکات مهم مطالعه در شب

• مطالعه قبل از خستگی شدید: بهتر است درس خواندن را به ساعات پایانی شب که بدن خسته شده است موکول نکنید. مطالعه زمانی بیشترین اثر بخشی را دارد که هنوز سطح انرژی و تمرکز در وضعیت مناسبی قرار داشته باشد.

• استفاده از نور مناسب: نور کم می‌تواند باعث خواب‌ آلودگی و خستگی چشم شود. در مقابل، نور مناسب به حفظ تمرکز و کاهش فشار بر چشم‌ ها کمک می‌کند و کیفیت مطالعه را افزایش می‌دهد.

• خاموش کردن اعلان‌ های گوشی: شب معمولاً زمان مناسبی برای تمرکز است، اما اعلان‌ های شبکه‌ های اجتماعی و پیام‌ رسان‌ ها می‌توانند این تمرکز را از بین ببرند. قرار دادن تلفن همراه روی حالت بی‌صدا یا دور از دسترس، بازده مطالعه را بیشتر می‌کند.

• خواب کافی پس از مطالعه: پس از پایان مطالعه شبانه، خواب با کیفیت اهمیت زیادی دارد. مغز در زمان خواب اطلاعات جدید را پردازش کرده و آن‌ ها را در حافظه بلند مدت تثبیت می‌کند.

چگونه بهترین زمان درس خواندن را متناسب با شخصیت خود پیدا کنیم؟

یکی از بزرگ‌ ترین اشتباهات دانش‌ آموزان این است که برنامه مطالعه خود را بر اساس عادت دیگران تنظیم می‌کنند. ممکن است دوست شما صبح‌ ها بازده فوق‌ العاده‌ای داشته باشد، اما شما در همان ساعات تمرکز کافی نداشته باشید. حقیقت این است که بهترین زمان درس خواندن برای همه افراد یکسان نیست و به ویژگی‌ های جسمی، ذهنی و سبک زندگی هر فرد بستگی دارد. به همین دلیل به جای تقلید از دیگران، بهتر است زمان طلایی مطالعه خود را پیدا کنید.

از روش آزمون و خطا استفاده کنید

برای پیدا کردن بهترین زمان مطالعه، چند روز یا حتی چند هفته در ساعات مختلف درس بخوانید. برای مثال یک هفته مطالعه اصلی خود را در ساعات صبح انجام دهید و هفته بعد بخشی از آن را به عصر یا شب منتقل کنید. سپس میزان یادگیری، تمرکز و سرعت انجام تکالیف خود را با یکدیگر مقایسه کنید. این روش یکی از دقیق‌ ترین راه‌ ها برای شناخت زمان مناسب درس خواندن است.

میزان تمرکز خود را ثبت کنید

پس از هر جلسه مطالعه، به خودتان از 1 تا 10 امتیاز بدهید و میزان تمرکز، انرژی و یادگیری خود را یادداشت کنید. پس از مدتی متوجه خواهید شد که در چه ساعاتی ذهن شما بیشترین آمادگی را برای مطالعه دارد. بسیاری از دانش‌ آموزان با همین روش ساده می‌توانند ساعت‌ های پر بازده و کم‌ بازده روز خود را شناسایی کنند.

تیپ شخصیتی خود را بشناسید

برخی افراد به طور طبیعی سحرخیز هستند و صبح‌ ها احساس انرژی و نشاط بیشتری دارند. این افراد معمولاً در ساعات ابتدایی روز مطالب را بهتر یاد می‌گیرند. در مقابل، افراد شب‌ زنده‌ دار اغلب در ساعات عصر و شب تمرکز بیشتری دارند و در محیط آرام شب عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهند. شناخت این ویژگی می‌تواند به شما کمک کند برنامه درسی واقع‌ بینانه‌ تری تنظیم کنید.

نتایج آزمون‌ ها را بررسی کنید

یکی از بهترین معیار ها برای تشخیص زمان مناسب مطالعه، بررسی عملکرد در آزمون‌ ها و امتحانات است. اگر متوجه می‌شوید مطالبی که صبح مطالعه کرده‌اید بهتر در ذهن شما باقی مانده‌اند یا برعکس، مباحثی که شب خوانده‌ اید بازده بیشتری داشته‌اند، می‌توانید از این اطلاعات برای تنظیم برنامه مطالعاتی خود استفاده کنید.

در نهایت بهترین زمان درس خواندن زمانی است که در آن بیشترین تمرکز، کمترین خستگی و بالا ترین میزان یادگیری را تجربه می‌کنید. هدف این نیست که خود را به مطالعه در صبح یا شب مجبور کنید؛ بلکه باید ساعتی را پیدا کنید که مغز شما در بهترین وضعیت برای یادگیری قرار دارد.

جدول خود ارزیابی برای پیدا کردن بهترین زمان مطالعه

نکته: اگر بیشتر پاسخ‌ های شما در ستون «بله» برای سوالات مربوط به صبح باشد، احتمالاً جزو افراد سحرخیز هستید. اما اگر به سوالات مرتبط با ساعات شب پاسخ مثبت بیشتری داده‌اید، احتمالاً مطالعه شبانه برای شما بازده بالا تری خواهد داشت.

بیشتر بخوانید:اهمیت نوشیدن آب کافی برای افزایش تمرکز

تکنیک‌ های برنامه‌ ریزی و مرور سریع برای افزایش بازده مطالعه

حتی اگر بهترین زمان درس خواندن را پیدا کرده باشید، بدون برنامه‌ ریزی صحیح و مرور منظم نمی‌توانید از تمام ظرفیت ذهن خود استفاده کنید. استفاده از تکنیک‌ های مطالعه و مرور اصولی به شما کمک می‌کند مطالب را بهتر یاد بگیرید، مدت بیشتری در حافظه نگه دارید و با آمادگی بیشتری در امتحانات شرکت کنید.

روش پومودورو

در این روش، زمان مطالعه به بازه‌ های کوتاه و متمرکز تقسیم می‌شود. معمولاً 25 تا 30 دقیقه مطالعه عمیق و سپس 5 دقیقه استراحت در نظر گرفته می‌شود. این تکنیک از خستگی ذهنی جلوگیری کرده و تمرکز را در طول مطالعه حفظ می‌کند.

برنامه‌ ریزی هفتگی

داشتن یک برنامه هفتگی باعث می‌شود حجم دروس در طول هفته به شکل متعادل تقسیم شود. همچنین دانش‌ آموز می‌تواند زمان مشخصی را برای مطالعه، مرور و حل تمرین در نظر بگیرد و از انباشته شدن مطالب جلوگیری کند.

تعیین اهداف روزانه

مشخص کردن اهداف کوچک و قابل دستیابی برای هر روز، انگیزه مطالعه را افزایش می‌دهد. به عنوان مثال به جای نوشتن  مطالعه ریاضی ، بهتر است هدفی مانند «حل 20 سوال از مبحث معادلات» تعیین شود.

اولویت‌بندی دروس

همه دروس اهمیت و سختی یکسانی ندارند. بهتر است مباحث دشوار تر یا دروسی که در آن‌ ها ضعف بیشتری دارید در ساعات اوج تمرکز مطالعه شوند تا بازده یادگیری افزایش پیدا کند.

استفاده از تکنیک‌های مرور سریع

مرور 24 ساعته

یکی از مؤثر ترین روش‌ های جلوگیری از فراموشی مطالب، مرور آن‌ ها در 24 ساعت اول پس از یادگیری است. این کار باعث می‌شود اطلاعات بهتر در حافظه تثبیت شوند و احتمال فراموشی کاهش یابد.

مرور هفتگی

اختصاص دادن زمانی مشخص در پایان هفته برای مرور مطالب مطالعه‌ شده، ارتباط بین مباحث مختلف را تقویت می‌کند و آمادگی شما را برای آزمون‌ ها افزایش می‌دهد.

فلش‌کارت

فلش‌ کارت‌ ها ابزاری ساده اما کاربردی برای مرور فرمول‌ ها، لغات، تعاریف و نکات مهم هستند. این روش به ویژه برای دروس حفظی و مرور سریع قبل از امتحان بسیار مفید است.

خلاصه‌ نویسی

نوشتن نکات کلیدی هر درس به زبان خودتان، باعث درک عمیق‌ تر مطالب می‌شود و در زمان مرور، نیاز به مطالعه مجدد کل کتاب را کاهش می‌دهد.

نقشه ذهنی

نقشه ذهنی یا Mind Map روشی است که در آن ارتباط میان مفاهیم به صورت تصویری نمایش داده می‌شود. این تکنیک به دسته‌ بندی اطلاعات و یادآوری سریع‌ تر مطالب کمک می‌کند.

مراحل پیشنهادی برای یادگیری و مرور مؤثر

1. مطالعه اولیه و یادگیری مفاهیم
2. خلاصه‌ برداری از نکات مهم
3. مرور مطالب طی 24 ساعت بعد
4. مرور مجدد در پایان هفته
5. حل سوال، تمرین و شرکت در آزمون‌ های آزمایشی

رعایت این مراحل در کنار انتخاب زمان مناسب مطالعه، می‌تواند بازده یادگیری را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و به شما کمک کند مطالب را برای مدت طولانی‌ تری در حافظه خود نگه دارید.

مهم‌ ترین نکته برای انتخاب زمان مناسب مطالعه

در پاسخ به این سوال که درس خواندن در شب بهتر است یا روز، نمی‌توان یک نسخه واحد برای همه دانش‌ آموزان پیچید. برخی افراد در ساعات ابتدایی روز تمرکز و یادگیری بیشتری دارند و برخی دیگر در محیط آرام شب عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهند. آنچه اهمیت دارد، شناخت ساعت اوج یادگیری، رعایت اصول مطالعه، داشتن خواب کافی و استفاده از روش‌ های صحیح برنامه‌ ریزی و مرور مطالب است. در واقع موفقیت تحصیلی بیش از آنکه به شب یا روز بودن زمان مطالعه وابسته باشد، به کیفیت درس خواندن و هماهنگی برنامه مطالعاتی با ویژگی‌ های فردی شما بستگی دارد.

اگر دانش‌ آموز پایه نهم هستید و هنوز نمی‌دانید چه زمان و روشی برای مطالعه شما مناسب‌ تر است، استفاده از خدمات مرکز مشاوره و برنامه‌ریزی نهم می‌تواند به شما کمک کند تا بر اساس شرایط درسی، میزان تمرکز و اهداف تحصیلی خود، یک برنامه مطالعاتی اختصاصی داشته باشید. بسیاری از دانش‌ آموزان تنها با اصلاح زمان‌ بندی مطالعه و دریافت یک برنامه اصولی، بدون افزایش ساعت درس خواندن، پیشرفت چشمگیری در عملکرد تحصیلی خود تجربه می‌کنند.

سوالات متداول

1.آیا درس خواندن در شب بهتر از روز است؟

• خیر، بهترین زمان مطالعه برای هر فرد متفاوت است و به ساعت بیولوژیک بدن و میزان تمرکز او بستگی دارد.

2.بهترین ساعت مطالعه در شب چیست؟

• معمولاً بین ساعت ۸ شب تا ۱۱ شب بیشترین بازده مطالعه برای اکثر افراد مشاهده می‌شود.

3.آیا درس خواندن تا صبح توصیه می‌شود؟

• خیر، کمبود خواب باعث کاهش حافظه، تمرکز و عملکرد تحصیلی می‌شود.

4.برای دانش‌ آموزان نهم مطالعه در شب بهتر است یا روز؟

دانش‌ آموزان پایه نهم بهتر است بخش اصلی مطالعه را در طول روز انجام دهند و شب را به مرور و جمع‌ بندی اختصاص دهند.

5.آیا مطالعه صبح زود باعث افزایش یادگیری می‌شود؟

• برای بسیاری از افراد بله؛ زیرا مغز پس از خواب کافی آمادگی بیشتری برای پردازش اطلاعات دارد.